Wanneer gebruik je welke tijd?
Per tijd: hoe je hem maakt, wanneer je hem gebruikt en aan welke woorden je hem herkent.
Presente · tegenwoordige tijd
Gebruik. Wat nu gebeurt, wat je gewoonlijk doet en algemene feiten.
Vorm. Stam + -o, -as/-es, -a/-e, -amos/-emos/-imos, -áis/-éis/-ís, -an/-en. Veel werkwoorden veranderen hun stam (e→ie, o→ue, e→i), behalve bij nosotros en vosotros.
Signaalwoorden: siemprenormalmentetodos los díascada semanaa menudoahoraen este momento
- Todos los días como a las dos.
- El sol sale por el este.
Imperfecto · onvoltooid verleden tijd
Gebruik. Verleden zonder duidelijk begin of eind: beschrijvingen (hoe iets was), gewoontes vroeger (vroeger deed ik altijd…), en een handeling die bezig was toen er iets anders gebeurde.
Vorm. -ar: -aba, -abas, -aba, -ábamos, -abais, -aban. -er/-ir: -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían. Maar drie onregelmatig: ser (era), ir (iba), ver (veía).
Signaalwoorden: antescuando era niño/ade pequeño/asiempre (vroeger)todos los veranos (vroeger)mientrasa menudo
- Cuando era niño vivía en un pueblo.
- Hacía sol y la casa era grande.
Indefinido · verleden tijd (afgerond)
Gebruik. Afgeronde, eenmalige handeling op een duidelijk moment in het verleden (een tijd die al voorbij is). Ook: een plotselinge gebeurtenis die een lopende handeling onderbreekt.
Vorm. -ar: -é, -aste, -ó, -amos, -asteis, -aron. -er/-ir: -í, -iste, -ió, -imos, -isteis, -ieron. Onregelmatige werkwoorden krijgen een nieuwe stam en geen accent: tuve, hice, fui.
Signaalwoorden: ayeranocheel año pasadola semana pasadahace dos díasen 1492de repenteel lunes pasado
- Ayer comí paella.
- Mientras veía la tele, sonó el teléfono.
Perfecto · voltooid tegenwoordige tijd
Gebruik. Verleden in een tijdvak dat nog niet voorbij is (vandaag, deze week, dit jaar), en ervaringen tot nu toe. Vorm: haber (he, has, ha, hemos, habéis, han) + voltooid deelwoord (-ado / -ido).
Vorm. Haber (he, has, ha, hemos, habéis, han) + voltooid deelwoord: -ar → -ado, -er/-ir → -ido. Onregelmatig: hecho, dicho, visto, escrito, puesto, vuelto.
Signaalwoorden: hoyesta mañanaesta semanaeste añoyatodavía nonuncaalguna vezhasta ahora
- Hoy he estudiado mucho.
- ¿Has estado alguna vez en España?
Futuro · toekomende tijd
Gebruik. Wat in de toekomst gebeurt, en een vermoeden over nu ("het zal wel tien uur zijn"). Uitgangen komen achter de hele infinitief: hablar-é.
Vorm. Hele infinitief + -é, -ás, -á, -emos, -éis, -án (voor -ar, -er en -ir hetzelfde). Onregelmatige stam: tendr-, har-, dir-, podr-, vendr-, sabr-, pondr-, saldr-.
Signaalwoorden: mañanapasado mañanala semana próximael año que vienedentro de dos horasen el futuro
- El año que viene viviremos en Sevilla.
- No sé qué hora es, serán las diez.
Condicional · voorwaardelijke wijs
Gebruik. Wat zou gebeuren: hypothetische situaties (vaak met si + subjuntivo imperfecto), beleefde verzoeken, advies (yo en tu lugar…) en toekomst gezien vanuit het verleden (dijo que vendría).
Vorm. Hele infinitief + -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían. Dezelfde onregelmatige stammen als de futuro: tendría, haría, diría.
Signaalwoorden: si tuviera / si fuera…yo en tu lugarpor favor (beleefd)dijo queme dijiste que
- Si tuviera dinero, iría a Japón.
- ¿Podrías cerrar la ventana?
Subjuntivo presente · aanvoegende wijs, heden
Gebruik. Na uitdrukkingen van wens, gevoel, twijfel of noodzaak + que, als het onderwerp verandert (quiero que tú…). Ook na ojalá, na cuando als het over de toekomst gaat, na para que, en bij een ontkennend bevel (¡no hables!).
Vorm. Neem de yo-vorm van de presente, haal de -o eraf en wissel van klinker: -ar → -e (hable), -er/-ir → -a (coma, viva). Zo wordt tengo → tenga.
Signaalwoorden: quiero queespero queojaláes importante queno creo queme alegro de quepara quecuando (+ toekomst)¡no …!
- Quiero que digas la verdad.
- Cuando sea mayor, viviré en Madrid.
Subjuntivo imperfecto · aanvoegende wijs, verleden
Gebruik. Dezelfde situaties als de subjuntivo presente, maar als de hoofdzin in het verleden of de voorwaardelijke wijs staat (quería que…). En in onwaarschijnlijke als-zinnen: si + subjuntivo imperfecto, … condicional. Twee vormen die allebei goed zijn: -ra en -se (fuera / fuese).
Vorm. Neem de ellos-vorm van de indefinido, haal -ron eraf en zet er -ra, -ras, -ra, -ramos, -rais, -ran achter (of -se, -ses…): tuvieron → tuviera / tuviese. Accent bij nosotros: tuviéramos.
Signaalwoorden: si (+ condicional in de andere zin)quería queme pidió queera necesario quecomo siojalá (onwaarschijnlijk)
- Si fuera rico, viajaría mucho.
- Quería que vinieras conmigo.
Imperativo · gebiedende wijs
Gebruik. Een bevel of verzoek. Tú: meestal de 3e persoon presente (habla, come); vosotros: infinitief met -d (hablad); usted/ustedes en nosotros: vormen van de subjuntivo (hable, hablen, hablemos). Ontkennend gebruik je altijd de subjuntivo: ¡no hables!
Vorm. Tú: 3e persoon presente (habla). Vosotros: infinitief met -d in plaats van -r (hablad). Usted, ustedes en nosotros: vormen van de subjuntivo (hable, hablen, hablemos). Ontkennend altijd subjuntivo: ¡no hables!
Signaalwoorden: ¡…!por favorseñor / señoraniños, …ahora mismo
- ¡Cierra la puerta, por favor!
- Señor, siéntese aquí.
Lastige keuzes
Indefinido of Imperfecto?
Het Indefinido vertelt wat er gebeurde (een afgeronde gebeurtenis: ayer fui al cine). Het Imperfecto beschrijft hoe het was of wat er vroeger altijd gebeurde (el cine era viejo; antes iba mucho al cine). In één zin: Mientras veía (achtergrond) la tele, sonó (gebeurtenis) el teléfono.
Perfecto of Indefinido?
Is het tijdvak nog bezig (hoy, esta semana, este año) of gaat het over ervaring tot nu toe? Dan het Perfecto: hoy he comido paella. Is het tijdvak voorbij (ayer, el año pasado)? Dan het Indefinido: ayer comí paella.
Wanneer de subjuntivo?
Denk aan WEIRDO: Wensen (quiero que), Emoties (me alegro de que), Impersonele uitdrukkingen (es importante que), Raad/verzoek (te pido que), Doubt/twijfel (no creo que), Ojalá. Plus: cuando + toekomst en para que. Presente in de hoofdzin → subjuntivo presente; verleden in de hoofdzin → subjuntivo imperfecto.
Als-zinnen (si)
Echt mogelijk: si + presente, futuro (si tengo tiempo, iré). Onwaarschijnlijk of onwerkelijk: si + subjuntivo imperfecto, condicional (si tuviera tiempo, iría). Na si gebruik je nooit futuro, condicional of subjuntivo presente.