Wanneer gebruik je welke tijd?

Per tijd: hoe je hem maakt, wanneer je hem gebruikt en aan welke woorden je hem herkent.

Oefen: kies de juiste tijd

Präsens · tegenwoordige tijd

Gebruik. Wat nu gebeurt, wat je gewoonlijk doet en algemene feiten. Vaak ook voor de nabije toekomst: Morgen fahre ich nach Berlin.

Vorm. Stam + -e, -st, -t, -en, -t, -en (ich mache, du machst). Stam op -d/-t: tussen-e (du arbeitest). Stam op -s/-ß/-z: du -t (du heißt). Sterke werkwoorden wisselen bij du en er soms van klinker: du fährst, er gibt.

Signaalwoorden: jetztheuteimmeroftjeden Tagmanchmalnormalerweisemorgen (nabije toekomst)

Präteritum · onvoltooid verleden tijd

Gebruik. De verleden tijd in verhalen, boeken en het nieuws. In gesproken taal gebruik je vooral het Perfekt, behalve bij sein, haben, de modale werkwoorden en es gibt: ich war, ich hatte, ich konnte, es gab.

Vorm. Zwak: stam + -te + -, -st, -, -n, -t, -n (machte, machtest). Sterk: nieuwe klinker zonder -te: ging, gingst, ging, gingen, gingt, gingen. Ich en er zijn altijd gelijk.

Signaalwoorden: es war einmaldamalsfrüherletztes Jahr (in een verhaal)plötzlich

Perfekt · voltooid tegenwoordige tijd

Gebruik. De gewone verleden tijd als je praat of een berichtje schrijft: wat er gebeurd is.

Vorm. Haben of sein in het Präsens + Partizip II achteraan in de zin: ich habe gespielt, ich bin gegangen. Zwak: ge-…-t; sterk: ge-…-en. Geen ge- bij be-, ver-, er- en -ieren: besucht, studiert. Scheidbaar: aufgestanden.

Signaalwoorden: gesternletzte Wocheam Wochenendeschonnoch nievor zwei Tagen

Plusquamperfekt · voltooid verleden tijd

Gebruik. Iets dat al gebeurd was vóór een ander moment in het verleden: de verleden tijd van het verleden.

Vorm. Hatte of war + Partizip II: ich hatte gegessen, ich war gegangen.

Signaalwoorden: nachdemschon (in het verleden)vorherbevor …

Futur I · toekomende tijd

Gebruik. Plannen, voorspellingen en beloftes voor de toekomst. Ook een vermoeden over nu: Er wird krank sein. Als de tijd al duidelijk is, gebruik je vaak gewoon het Präsens.

Vorm. Werden (werde, wirst, wird, werden, werdet, werden) + infinitief achteraan: ich werde lernen.

Signaalwoorden: morgennächste Wochenächstes Jahrbaldin Zukunftspäter

Konjunktiv II · voorwaardelijke wijs

Gebruik. Wat zou gebeuren: wensen, beleefde vragen, advies en onwerkelijke situaties (wenn …, dann …).

Vorm. Meestal würde + infinitief: ich würde kommen. Eigen vormen bij sein, haben en de modale werkwoorden: wäre, hätte, könnte, müsste, dürfte, möchte, sollte, wollte; ook wüsste, käme, ginge, gäbe.

Signaalwoorden: wenn ich … wäre / hätteich hätte gernkönnten Sie …?an deiner Stelleich möchte

Imperativ · gebiedende wijs

Gebruik. Een bevel, verzoek of advies.

Vorm. Du: stam zonder -st (mach!, komm!); stam op -d/-t: arbeite!; e→i-werkwoorden houden de i: gib!, nimm!, lies! Ihr: de ihr-vorm (macht!). Sie: werkwoord + Sie (machen Sie!). Sein: sei!, seid!, seien Sie!

Signaalwoorden: !bittemaldoch

Lastige keuzes

Perfekt of Präteritum?

Allebei de verleden tijd. In gesprekken gebruik je het Perfekt (ich habe gespielt), in verhalen en geschreven tekst het Präteritum (ich spielte). Uitzondering: van sein, haben en de modale werkwoorden gebruik je ook in gesprekken het Präteritum: ich war, ich hatte, ich musste.

Haben of sein?

Bijna alles gaat met haben. Met sein gaan werkwoorden van beweging naar een andere plek (gehen, fahren, kommen, fliegen, laufen), verandering van toestand (werden, aufstehen, sterben, einschlafen) en sein en bleiben. Wederkerende werkwoorden gaan, anders dan in het Frans, met haben: ich habe mich gefreut.

Waar staat het werkwoord?

In een gewone zin staat het vervoegde werkwoord op de tweede plaats: Heute gehe ich ins Kino. Het Partizip, de infinitief bij werden/würde en het scheidbare voorvoegsel gaan naar het einde: Ich habe das Buch gelesen. Ich stehe um sieben auf.

Wenn-zinnen

Echt mogelijk: wenn + Präsens (Wenn ich Zeit habe, komme ich). Onwerkelijk: wenn + Konjunktiv II, dan Konjunktiv II (Wenn ich Zeit hätte, würde ich kommen).